Vidalı kompresörlerde üretim hattını aniden durduran en yaygın arıza yüksek basma sıcaklığıdır (hararet). Çalışma sıcaklığı 100–105 °C eşiğini aştığında elektronik kumanda paneli vida grubunu kaynamaktan korumak için makineyi acil stop moduna geçirir.
Endüstriyel bir vidalı kompresör için ideal çalışma sıcaklığı 75 °C ile 88 °C arasındadır. Sıcaklığın 70 °C’nin altında kalması basınçlı havadaki nemin yağ tankında yoğuşarak yağa karışmasına; 95 °C’nin üzerine çıkması ise yağın hızla okside olup vernikleşmesine ve yağlama filminin yırtılmasına neden olur. Sıcaklık 105 °C veya 110 °C emniyet limitine ulaştığında ise kompresör kendini korumaya alarak durur.
Peki kompresörünüz durduk yere hararet yapmaya başladıysa sorun nerede aranmalıdır? Aşağıda atölyemizde ve sahada en sık karşılaştığımız 7 kök sebebi ve çözüm adımlarını derledik.
1. Yağ ve hava radyatörünün dıştan tıkanması
Sanayi sitelerinde, tekstil, talaşlı imalat, mobilya veya dökümhanelerde çalışan kompresörlerin emdiği havadaki toz ve partiküller zamanla alüminyum radyatör peteklerinin arasını tamamen doldurur.
- Belirti: Kompresör yüksüz durumdayken normal çalışır, ancak yüke bindikten 10–15 dakika sonra sıcaklık hızla 100 °C’ye tırmanır.
- Çözüm: Radyatör peteklerini dışarıdan içeriye doğru basınçlı hava tabancasıyla düzenli temizleyin. Eğer petekler yağ buharıyla birleşip çamurlaşmışsa, peteklerin özel kimyasal solventlerle yıkanması gerekir. Ağır vakalarda radyatörün sökülerek ultrasonik banyoda temizlenmesi veya revizyonu şarttır.
2. Termostatik valf (termostatik eleman) arızası
Termostatik valf, kompresör yağının sıcaklığına göre yağı radyatöre yönlendiren veya doğrudan vida grubuna by-pass eden bir mekanizmadır.
- Nasıl çalışır? Yağ soğukken valf kapalıdır ve kompresörün çabuk ısınmasını sağlar (genellikle 71 °C veya 83 °C eşiği). Yağ ısındığında termostatik kapsül genleşerek valfi açar ve yağı soğutma radyatörüne gönderir.
- Arıza durumu: Valf gövdesi içindeki termostatik kapsül patladığında ya da kireçlenme/tortu sebebiyle kapalı konumda kilitlendiğinde, sıcak yağ radyatöre uğramadan doğrudan vida grubuna döner ve makine dakikalar içinde hararet yapar.
- Kontrolü: Kompresör sıcakken radyatörün yağ giriş ve çıkış hortumlarını kontrol edin. Biri sıcak diğeri tamamen soğuksa termostatik valf açmıyordur.
3. Yağ seviyesinin düşmesi veya yanlış yağ kullanımı
Kompresör yağı yalnızca bir yağlayıcı değil, aynı zamanda sıkıştırma sırasında açığa çıkan yüksek ısının taşınmasını sağlayan ana soğutma sıvısıdır.
- Yağ seviyesi gösterge camının (sight glass) alt çizgisinin altına indiyse dolaşımda yeterli debi sağlanamaz.
- Yanlış viskozitede (örneğin hidrolik yağ veya motor yağı gibi uygunsuz ürünler) ya da ömrünü tamamlamış sentetik olmayan yağlar yüksek ısıda hızla köpürür. Köpüren yağ ısıyı transfer edemez ve hava ucunda lokal aşırı ısınmalara yol açar.
- Öneri: Eksilme varsa mutlaka kompresör üreticisinin önerdiği viskozite ve bazdaki vidalı kompresör yağı ile tamamlayın. Detaylı saat bazlı yağ aralıkları için vidalı kompresör bakım takvimi rehberimizi inceleyebilirsiniz.
4. Yağ filtresinin tıkanması
Yağ filtresi tıkandığında filtre içindeki by-pass çekvalfi açılarak vidayı yağsız bırakmamak için filtrelenmemiş yağı sisteme salar; ancak bu esnada yağ devresindeki akış direnci artar ve yağ sirkülasyon debisi düşer. Azalan yağ debisi doğrudan hararete dönüşür. Yağ filtresi her 2.000 saatte bir ya da yılda bir kez yağ ile birlikte değiştirilmelidir.
5. Kompresör dairesinde yetersiz havalandırma
Birçok işletmede kompresörler dar, penceresiz ve havasız kazan dairelerine veya kuytu bölmelere kapatılır. Kompresörün radyatör fanının dışarı attığı sıcak hava oda içinde hapsolur ve kompresör kendi attığı sıcak havayı tekrar emmeye başlar (kısa devre hava sirkülasyonu).
- Ortam sıcaklığı 40 °C’yi aştığında standart hava soğutmalı hiçbir kompresör kararlı çalışamaz.
- Çözüm: Radyatör sıcak hava çıkışına galvaniz sacdan hava tahliye kanalı (davlumbaz) yapılarak sıcak hava doğrudan bina dışına verilmelidir. Ayrıca odaya zemine yakın bir noktadan taze hava girişi sağlanmalıdır.
6. Sıcaklık sensörü (PT100 prob) ve kablo arızası
Bazen makine fiziki olarak hararet yapmadığı halde elektronik panel arıza verir:
- Vida çıkış boğazına takılı olan PT100 veya termokupl sıcaklık sensörü gevşemiş, kablosu klemensinden ayrılmış veya omaj kayması yaşamış olabilir.
- Lazerli kızılötesi termometre (pirometre) ile vida çıkış dökümünün gerçek sıcaklığı ölçülerek paneldeki değerle karşılaştırılmalıdır. Panel 110 °C gösterirken gerçek sıcaklık 80 °C ise sorun sensördedir.
7. Vida grubu (hava ucu) mekanik aşınması ve rulman sürtünmesi
En kritik ve maliyetli senaryo mekanik sürtünmedir. Vida ünitesindeki ana yatak ve eksenel boşluk rulmanları aşındığında, erkek ve dişi rotorlar birbirine ya da vida gövdesine sürtmeye başlar. Bu sürtünme aşırı metalik ses, vibrasyon ve kontrol edilemeyen bir sıcaklık artışı doğurur.
Rotorların sürtünmesi devam ederse vida grubu kilitlenir (kaynar). Bu durumda makineyi kesinlikle zorlamamalı ve derhal profesyonel bir kompresör tamiri ve revizyonu ekibine başvurmalısınız.
Sıcaklık arızası teşhis tablosu
| Belirti | Olası Kök Neden | Saha Müdahalesi |
|---|---|---|
| Radyatörün biri sıcak biri soğuk | Termostatik valf kilitli | Termostatik elemanı değiştirin |
| Yüke girdikten 10 dk sonra duruyor | Radyatör petekleri dıştan tıkalı | Basınçlı hava ile petekleri yıkayın/temizleyin |
| Yağ göstergesinde köpük var | Yanlış veya bozulmuş yağ | Yağı ve filtreyi komple boşaltıp yenileyin |
| Oda sıcaklığı 40 °C’nin üzerinde | Sıcak hava tahliye bacası yok | Odaya hava kanalı ve menfez açın |
| Panel aniden 120 °C gösterip stop etti | PT100 sensör/kablo arızası | Sensör omajını ve bağlantı klemensini ölçün |
| Yüksek metalik ses ve titreşim var | Rulman boşluğu / rotor sürtünmesi | Makineyi durdurun; vida ünitesini söktürün |
Acil servis ne zaman çağrılmalıdır?
Petek temizliği, oda havalandırması ve yağ seviyesi kontrolünü yaptıktan sonra sıcaklık sorunu devam ediyorsa, makineyi tekrar tekrar çalıştırmayı denemek vida grubuna geri dönülmez zararlar verebilir. Vida revizyonu, standart bir bakım maliyetinin 5 ila 10 katına mal olabilir.
Mert Kompresör olarak, İkitelli Organize Sanayi Bölgesi (Atatürk Sanayi Sitesi) merkezli atölyemiz ve mobil servis filomuzla İstanbul ve çevre illere 1-2 saat içinde ulaşıyoruz. Sıcaklık arızası yaşayan makinelerinizde yerinde termal kamera ve vibrasyon ölçümü yapıyor; orijinal kompresör yedek parçaları ve garantili işçilikle üretiminizi kesintiden kurtarıyoruz.
Acil durum desteği veya profesyonel bakım talepleriniz için kompresör bakımı sayfamızı inceleyebilir ya da doğrudan telefonla arayabilirsiniz.